Kosova përballet me krizë institucionale pas afatit të 26 korrikut, rrezikohet e ardhmja politike

Kosova po shkon drejt një situate të paprecedentë politike dhe juridike, pasi afati i 26 korrikut për konstituimin e Kuvendit po afron dhe përpjekjet e deritanishme kanë dështuar. Gjykata Kushtetuese ka vendosur një afat 30-ditor për deputetët e zgjedhur që të konstituojnë Kuvendin, por deri më tani, 44 tentativa kanë rezultuar të pasuksesshme. Ekspertët paralajmërojnë se nëse ky afat shkelet, vendi do të përballet me pasoja të panjohura.

Ngërçi politik dhe përgjegjësia e Presidentes

Partitë politike vazhdojnë të fajësojnë njëra-tjetrën për bllokadën, duke refuzuar të lëvizin nga qëndrimet e tyre. Në këtë atmosferë, ish-gjyqtarja e Gjykatës Kushtetuese, Gjyljeta Mushkolaj, thekson se barra e përgjegjësisë bie mbi Presidenten Vjosa Osmani. Sipas saj, Presidentja ka detyrë kushtetuese të garantojë funksionimin demokratik të institucioneve dhe duhet të intensifikojë përpjekjet për konsensus mes partive. Nëse kjo dështon, ajo duhet të kërkojë interpretim shtesë nga Gjykata Kushtetuese për të qartësuar hapat e ardhshëm dhe pasojat e moskonstituimit të Kuvendit brenda afatit.

Këshilltari për media i Presidentes, Bekim Kupina, konfirmoi se Presidentja Osmani po shqyrton mundësitë ligjore për t’iu drejtuar Gjykatës Kushtetuese me një kërkesë për sqarim të aktgjykimit, shkruan REL.

Pasojat e moskonstituimit, situatë e “paparashikuar”

Nëse Kuvendi nuk konstituohet deri më 26 korrik, Kosova do të hyjë në një situatë të re juridike dhe politike, e panjohur më parë. Naim Jakaj nga Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD) thekson se konsensusi është e vetmja rrugë, dhe nëse ai mungon, pasojat do të ndihen në muajt në vijim.

Një opsion i përmendur nga deputetja e Vetëvendosjes, Mimoza Kusari-Lila, ishte mundësia që të gjithë 120 deputetët e legjislaturës së 9-të të humbisnin mandatin. Megjithatë, ekspertët ligjorë dhe sociologët nuk e shohin këtë si një mundësi të realizueshme.

Gjyljeta Mushkolaj shpjegon se mandati i deputetëve, i dhënë nga populli, mund të hiqet vetëm nëse shkohet në zgjedhje të reja, por edhe atëherë, Kuvendi duhet të konstituohet së pari.

Naim Jakaj thekson se Neni 70 i Kushtetutës së Kosovës përcakton qartë arsyet për përfundimin ose pavlefshmërinë e mandatit të një deputeti (p.sh., mosbetimi, dorëheqja, emërimi në qeveri, dënimi me burgim), dhe asnjëra prej tyre nuk përfshin moskonstituimin e Kuvendit. Aktgjykimi i Gjykatës Kushtetuese nuk ka specifikuar pasoja kolektive apo individuale për deputetët në këtë rast.

Artan Muhaxhiri, sociolog, shton se nuk ka precedentë në Kosovën e pasluftës për heqjen e mandateve në këtë mënyrë. Një hap i tillë do të kërkonte një vendim të ri të Gjykatës dhe ndryshime ligjore, por ai paralajmëron se kjo nuk do të garantonte tejkalimin e bllokadës politike, pasi zëvendësuesit, të pa-zgjedhur dhe pa përvojë, do të vepronin po ashtu nën udhëzimet e liderëve të partisë.

Ku ka ngecur seanca konstituive?

Deri më tani, deputetët kanë përfunduar vetëm dy pika të agjendës së seancës konstituive: verifikimin e mandateve dhe betimin e deputetëve. Procesi ka ngecur te pika e tretë: zgjedhja e kryetarit të Kuvendit.

Kandidatja e Lëvizjes Vetëvendosje, Albulena Haxhiu, nuk ka arritur të sigurojë 61 votat e nevojshme. Partitë opozitare, si PDK dhe AAK, e shohin Haxhiun si figurë përçarëse dhe kërkojnë një emër tjetër. LDK-ja ka deklaruar se nuk do të mbështesë asnjë kandidat të Vetëvendosjes për këtë post.

Vetëvendosje këmbëngul për votim të fshehtë për Haxhiun, duke premtuar një kandidat tjetër nëse ajo nuk merr votat, por kjo formë votimi kundërshtohet nga partitë e tjera, duke e futur situatën në një rreth vicioz.

Për të tejkaluar këtë ngërç, Muhaxhiri sugjeron se Gjykata Kushtetuese duhet të dalë me një vendim më të qartë dhe të drejtpërdrejtë.